به گزارش گزارش روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان به نقل از خبرگزاری ایکنا، یزدان رضوانی، کارشناس تربیت کودک و نوجوان دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان در نشست دوم از سلسله نشست‌های مهارت ارتباط و همدلی در خانواده «خانه‌ی گفتگو» برای پاسخ‌دادن به سؤالات درباره «مهارت همدلی و مدیریت خواسته‌های نابجای فرزندان» که به صورت برخط به همت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی نمایندگی اصفهان برگزار شد، اظهار داشت: مهارت همدلی، یکی از ابتدایی‌ترین ویژگی‌های اخلاقی است که امروزه مورد توجه پژوهشگران دنیا قرار گرفته است.

وی افزود: میشل بربا در کتاب «کلیدهای پرورش هوش اخلاقی در کودکان و نوجوانان»، فهرستی از فضائل اخلاقی ارائه کرده است. از نظر او، همه فضائل اخلاقی بر پایه هفت فضیلت و این تعداد نیز بر پایه سه فضیلت شکل می‌گیرند. با رعایت سه فضیلت، شامل همدلی، خویشتن‌داری و پرورش وجدان، دیگر فضائل نیز به زندگی انسان راه می‌یابند.

این کارشناس تربیت کودک و نوجوان ادامه داد: از میان این سه فضیلت، همدلی نخستین فضیلت و مهارت اجتماعی است که باید در انسان نهادینه شود. همدلی، توان درک احساسات دیگران را در انسان ایجاد می‌کند؛ به این ترتیب، روابط میان انسان‌ها نیز تنظیم می‌شود.

وی تصریح کرد: خانواده‌ای که افراد آن دارای مهارت همدلی باشند، دارای روابط گرم و صمیمانه خواهد بود. والدین دارای مهارت همدلی نسبت به احساسات همسر و فرزندان خود هشیار و بیدار هستند و آنان را درک می‌کنند. همچنین، متناسب با احساسات آنان، واکنش مناسبی نیز بروز می‌دهند.

رضوانی اضافه کرد: در صورت نبود مهارت همدلی، فرد در احساسات منفی خود غرق می‌شود و کسی متوجه حال او نمی‌شود. همدلی شرایطی ایجاد می‌کند که افراد به‌واسطه هشیاری عاطفی و توجه به علائم، احساسات دیگران را تشخیص می‌دهند. این فضیلت اخلاقی، گرمابخش روابط میان انسان‌ها، به‌ویژه در کانون خانواده است. فرزندان از خانواده درخواست‌هایی دارند که گاهی پاسخ آن را دریافت می‌کنند. از سوی دیگر، اجابت خواسته‌های دیگران باعث ایجاد صمیمیت میان افراد می‌شود. متأسفانه، گاهی پاسخ به خواسته‌های دیگران را ایثار از سوی خود تلقی می‌کنیم و آن را بزرگترین خدمت به خانواده می‌دانیم.

وی در خصوص مرز میان همدلی و تسلیم‌شدن گفت: همدلی به معنای تسلیم‌بودن در برابر همه خواسته‌های بچه‌ها نیست؛ بلکه به‌معنای توجه به خواسته‌ها و نیازهای آنان است، اما الزاماً به‌معنای برآورده‌کردن این خواسته‌ها و نیازها نیست. همدلی به این معناست که فرد بتواند روابط صمیمانه خود را با دیگران حفظ کند، حتی اگر نتواند خواسته‌های آنان را برآورده کند. نکته اصلی توجه به خواسته‌ها و درک ریشه‌های آن است.

مرز میان همدلی و تسلیم‌بودن در برابر خواسته‌های فرزندان

این کارشناس تربیت کودک و نوجوان با بیان اینکه برخی والدین متولد دهه ۶۰ به‌دلیل محرومیت‌ها و کمبودهایی که خود در دوران کودکی تجربه‌ کرده‌اند، گمان می‌کنند فرزندانشان نباید در زندگی دچار کمبود باشند، افزود: این والدین در هر شرایطی برای اجابت خواسته‌های کودک خود تلاش می‌کنند، چراکه دوست ندارند فرزندان احساس تلخی یا ناراحتی داشته باشد و همچنین، باید برای احساس رضایتی که در خانواده تجربه می‌کنند، قدردان والدین باشند. این محاسبه کاملاً نادرست است، زیرا باعث بدعادت‌شدن فرزندان می‌شود و قرار نیست والدین به‌طور مطلق همه خواسته‌های فرزندان را برآورده کنند.

وی در پاسخ به سؤال «چگونه باید تفاوت باورهای والدین درباره تربیت فرزند را برطرف کرد»، گفت: در صورت رعایت‌نکردن پیش‌نیازهای تربیت، این مقوله با تعارض‌هایی روبه‌رو می‌شود که مانع تثبیت ارزش‌ها در فضای خانواده است و همه زحمات والدین را هدر می‌دهد. برای پیشگیری از این روند، ابتدا باید از بروز اختلافات میان والدین در برابر فرزندان پیشگیری کرد. اقدامات ناپسند همسر را نباید در برابر کودک بیان و شخصیت او را تخریب کرد.

رضوانی بیان کرد: پدر و مادر باید در پس پرده با یکدیگر کاملاً هماهنگ عمل کنند و در برابر فرزندان اختلافی نداشته باشند. گاهی می‌توان اختلاف را با گفت‌وگو در مقابل فرزندان برطرف کرد؛ باید توجه داشت که قدرت‌نمایی در برابر فرزندان برای اثبات ایده خود، معنایی ندارد. در صورتی که اختلافات با گفت‌وگو حل نشد، می‌توان از فردی امین یا مشاور کمک گرفت.

وی درباره چگونگی بیان اختلاف نظر والدین با فرزندان برای اینکه به ناراحتی و بحث منجر نشود، اظهار کرد: در صورتی که گام‌های اصلی همدلی را رعایت کنیم، بیان نظرهای متفاوت به ناراحتی منجر نمی‌شود. از جمله این گام‌ها، شناسایی افکار و احساسات فرد مقابل است؛ مهم‌ترین احساسات عبارتند از شادی، غم، خشم، اضطراب، ترس و نگرانی که باید مورد توجه قرار گیرند.

این کارشناس تربیت کودک و نوجوان ادامه داد: گاهی احساسات دیگران را به‌ویژه اگر به خودمان مربوط باشد، مورد توجه قرار نمی‌دهیم. بنابراین، کسانی که قدرت شناسایی و درک عواطف دیگران را نداشته باشند، به افراد سرد و بی‌احساسی تبدیل می‌شوند که هیچ‌گاه نمی‌توانند پاسخگوی نیاز دیگران باشند؛ در حالی‌که درک حالات روحی دیگران باعث جذب آنان به سوی ما می‌شود. دلیل صمیمیت فرزندان با دوستان‌شان نیز به درک احساسات متقابل میان آن‌ها بازمی‌گردد.

وی تأکید کرد: والدین در دوران نوجوانی باید نسبت به احساسات فرزند خود حساس باشند، چراکه در این دوران نوجوانان به‌طور ناخودآگاه از والدین خود فاصله می‌گیرند. از سوی دیگر، بنابر بی‌ثباتی عاطفی، به کسی نیاز دارند که آنان را درک کند. گلایه بسیاری از نوجوانان، درک‌نشدن از سوی والدین است. گام دوم همدلی به تأیید احساسات فرزندان برمی‌گردد؛ هنگامی که احساسات خود را بیان می‌کنند، حتی اگر آن را نادرست می‌دانید، باید احساس‌شان را تأیید کنید.

شیوه صحیح ردکردن خواسته‌های نامعقول فرزندان

به گفته رضوانی، برای ردکردن خواسته‌های نامعقول نوجوانان، باید آن‌ها را با تخیل آمیخت. برای نمونه، در برابر تقاضای داشتن موتورسیکلت نوجوان ۱۵ ساله، می‌توان گفت: «ای کاش سطح رانندگی افراد جامعه چنان ایمن بود که می‌توانستم برای تو موتورسیکلت بخرم.» با این شیوه بیان، به فرزند خود می‌گوییم که با اصل خواسته او مخالفتی نداریم، اما شرایط برآورده‌کردن آن وجود ندارد. در چنین موقعیتی، بحث و استدلال جایی ندارد.

وی اضافه کرد: گام دیگر در همدلی، پاسخ‌دادن به خواسته فرزند است. برای نمونه، نوجوان قصد مسافرت با دوستان خود را دارد. خانواده می‌تواند مخالفت خود را این‌گونه ابراز کند: «می‌دانم که چقدر دوست داری با دوستانت سفر کنی و با آنان خوش بگذرانی، اما اکنون نمی‌توانم چنین اجازه‌ای بدهم.» در ابتدا باید خواسته او را تأیید کرد، سپس آن را جهت داد و در عین حال، با او همدلی و احساس او را درک کرد. البته لازم نیست دلیل مخالفت را زیاد شرح دهیم.

این کارشناس تربیت کودک و نوجوان در پایان تصریح کرد: امروزه، بزرگترین سرمایه ما ارتباط با فرزندان است. گاهی آنان با ارزش‌های ما هماهنگ نیستند و مخالفت می‌کنند؛ در چنین شرایطی، به هیچ وجه نباید رشته ارتباطی ما با آنان آسیب ببیند. این رابطه که یکی از ارکان آن همدلی است، باید برقرار باشد، چراکه با برقراری این ارتباط، مسیر انتقال ارزش‌ها نیز باز می‌ماند.